ⓘ
De Babylonische toren van de moderniteit
Hoe ons geloof in technologische vooruitgang wederom zorgt voor verwarring van spraak en hoe onze kapitalistische samenleving als gevolg daarvan uiteenvalt in meerdere wegen…
- Jaar
- Rotterdam, 2017
- Techniek
- Rotring pen op museumkarton
- Afmeting
- 129 x 94 cm
- Samenwerking
- Verhaal in samenwerking met de oprichter van Stad in de Maak Piet Vollaard en futuroloog Edwin Gardner
- Nu te zien
- Binnenkort
- Museumedities
- Deze editie is uitverkocht.
“En zij zeiden: Kom, laten wij voor ons een stad bouwen, en een toren waarvan de top in de hemel reikt, en laten we voor ons een naam maken, anders worden wij over heel de aarde verspreid!” Aldus Genesis 11:4 in de herziene Statenvertaling van 1637
Waarom bouwen mensen torens? Om zich te beschermen tegen vijanden? Om tv-signalen te zenden en ontvangen? Om nog meer mensen te kunnen huisvesten en onze aardkluit verder uit te buiten? Nee, nee, drie keer nee. Leugens, stuk voor stuk. Sluiers om de werkelijke functie van een toren te verbergen – om zo luid als mogelijk te roepen “Hier ben ik! Kijk hoe machtig ik ben!”
Vandaag bouwen we een Babylonische toren om de hemelen van technologische vooruitgang te bereiken. En zoals bij elk geloof, aanbidden wij onze goden. De god van vooruitgang, de god van efficiëntie, de god van kwantiteit en mannelijkheid. Stuk voor stuk aanbidden wij de goden uit het verhaal van ratio en rede. De godin van verandering, de god van techniek, en de god van een soort van gelijkheid.
Georganiseerd rondom de verbrandingsmotor van het kapitalisme, produceren we maar door. Iedereen hier heeft een taak en een plek binnen de hiërarchie van het systeem. Maar stiekem dromen we allemaal van beter zijn, van een plekje hogerop. Want hoe hoger, hoe machtiger, hoe meer aanzien en invloed op de motor van de maatschappij. Alleen slechts voor een enkeling is dit opwaarts bewegen naar de top een bereikbaar ideaal. Sterker nog, niet iedereen is welkom. Om binnen te komen en mee te mogen doen in ons systeem, moet je allereerst het juist ticket hebben. Een lot uit de loterij. En na een lange tocht voor de poorten van toren zullen we je helaas vertellen dat we vol zitten. Dat je het beter kan proberen bij een ander beloofd land.
Maar eenmaal binnen, doe je mee, of je nou wilt of niet. Aan de voet van de toren, huist de sociale onderklasse. Hier worden grondstoffen gewonnen en verwerkt door de jaknikkers en de nee-knikkers in het ritme van dagelijkse routines en gewoontes, op de laan van het alledaagse leven. We bekleden onze identieke betonnen cellen, met attributen van eigenheid, opzoek in deze seriematige gelijkheid naar gevoel van thuiszijn en behoren.
De klasse daarop verzorgt het transport naar de plaats van de verbranding. Maar zoals ik al vertelde: niet iedereen kan omhoog. Want om hoger te komen en hoger te zijn zal je meerdere poorten moeten ontsluiten. Allereerst, onderaan, dus de poort van afkomst, gevolgd door de poorten van scholing.
Binnen een functionerende maatschappij hebben we zowel theoretici als practici nodig. Mensen met verschillende kwaliteiten, die elkaar aanvullen en versterken. Maar in de toren van de moderniteit zijn deze kwaliteiten geen kanten van dezelfde medaille of twee gelijke pilaren onder hetzelfde gewicht. Al in het onderwijs wordt verschil tussen theorie en praktijk - benoemd als hoger en lager.
We gaan door omhoog in de toren van hiërarchie, naar de plaats van de verbranding. Naar de motor, de computers en de programma’s bedacht en bestuurd door mecaniciens. Hier wordt de data van toren vertaald naar eentjes en nullen. Met een scherm voor je kop/neus en rug naar het leven, in contact met de machine en verbonden met het net, maar fysiek niet meer verbonden met elkaar. Ook hier woont men betonnen cellen, maar ditmaal ietsje groter. En hier en daar een variatie op het thema, of beplakt met vliegend fruit.
Tot slot, bovenaan, lijkt dit alles te worden aangestuurd door het politieke bolwerk in de top. Maar verblind door leuzen en campagnes zien we nauwelijks nog de draden waarmee zij als marionetten worden bestuurd door de kapitalisten en bankiers. In de jungle tussen de toppen en symbolen van ons geloof, wordt er geklommen, voorgedrongen en geduwd. Op deze manier wordt er keer op keer weer bepaald wie er even mag spelen.
Rationalisatie van werk is de dominante drijvende kracht in onze cultuur. Efficiëntie krijgt voorrang op zingeving. Dit maakt ons welvarend en machtig, maar door deze rationalisatie voelen we ons steeds verder vervreemd en ontwricht van onze natuurlijk omgeving.
We worden verdoofd door een oneindig ritme van dagelijkse routines. We werken acht uur, we slapen acht uur, en in de acht uur die overblijft werken we nog wat meer. We leven in een mensgemaakte omgeving, een klimaat gecontroleerde sfeer van beton, staal en glas, onder een kunstverlichte hemel.
Van de gelukszoekers en vluchtelingen beneden voor de poorten, tot de flexwerkende bankiers in de top, langzaam maar zeker opstijgend in de toren van vooruitgang, verliezen we allemaal ons begrip van thuiszijn en behoren. Want waar de één geen thuis kan krijgen, verhuurt de ander zijn kamer online, terwijl onze alternatieve huiskamer in het café tot flexplek wordt vermarkt. Hoe hoger de toren, des te groter de afstand tussen laagopgeleiden en hoogopgeleiden, tussen de hebbers en niet-hebbers; tussen de massa’s en de 1%. De vergrijzing neemt toe, net als de inkomenskloof en technologische werkloosheid.
Meer en meer voelt men zich ontwricht in de droom van het kapitalisme. Totdat we walgend van de ratio, de adem benepen door het gif van het motorgeweld, op zoek gaan naar iets nieuws. Weg van de toren, maar in verschillende richtingen, zoeken we naar andere vormen.
Door een gat in de muur breken we uit, dwars door muren van de toren, de woeste wildernis in, opzoek naar de plek waar het leven nog ‘echt’ wordt geleefd. Genoeg van economische groei, persoonlijke groei is wat we willen; nieuwe verbintenissen met onszelf, de gemeenschap en de natuur. Opzoek naar alternatieven voor leegstand en andere vormen van wonen. Opzoek naar het anders, de vreemdeling, de buitenstaanders, opzoek naar iets buitengewoons. Alles moet craft, alles moet urban en alles blijft steken in concept. Het nut vervalt voor het hogere doel van anders willen zijn. Niks meer normaal, passi messa, niet zus maar zo, ofzo. Niet ‘hoe’ we moeten werken, willen we weten, maar ‘waarom’. Wie ben ik, in plaats van wat heb ik? Het spel, het gevaar, het gevoel van leven. De toren van chaos en meer. We willen leven tussen het Sublieme, de woeste natuur is groter dan wij. In een spel, als een kind, voor altijd leven in een wereld die eeuwig veranderd. Aan de linkerkant van deze wereld, tot aan de horizon van de tijd, vertrouwen we op de overvloed. Er is genoeg voor iedereen maar hoe gaan we het verdelen? Authenticiteit, oorspronkelijkheid, spontaniteit, rauwheid en eerlijkheid winnen aan belang. Het systeem verworpen voor het spel; het gevaar omarmd als bondgenoot.
Voor zij die moe worden van plastic ijdelheid, voor allen die ziek zijn van het schuimrubberleven, of een wereld voor de dromers en avonturiers. Wees welkom in het Sublieme.
Op een schommel in de boom van Fragonard zit een iets wat jonge architecte van deze wereld. Vrolijk, onbezonnen, en spontaan, niet bang en misschien wat naïef. Zij maakt het leven tot kliederkunst. Een chaotische zoektocht met als brandende vraag: hoe kunnen we alles verbinden? Want, ondanks of het goed is of slecht, wanneer alles verbonden is met elkaar dan doet ineens alles ertoe.
We steken over naar een andere kant, van hen die zijn uitgebroken. Een andere uiterst romantische reactie op de toren van de ratio in het midden. Alle reacties, van Schoon tot Subliem, zijn romantisch geaard maar een wereld van verschil. Daar waar wij in de Sublieme linker landen de ander binnen zouden laten, transformeren wij in de Schone rechter wereld onze bomen tot stevige hekken. Wij aan de Schone kant van land zijn superieur aan de natuur. In plaats van ondergeschikt zijn aan snelle processen, beheersen wij de kunst van conserveren. We vieren traditie, de verjaardag met visite en gezelligheid rondom de kaas. We blijven trouw aan wie wij zijn en houden er aan vast: Aardappels – Groente - Vlees. Wij transformeren de wereld om ons heen tot de schutting om ons gras te beschermen. Op het onbekende kan je niet bouwen maar wij zijn er voor elkaar. We domineren de natuur – op iedere schaal – en maken haar tot kunst. Tot kloppende en pure vormen. De stenen tot kubus, planten tot harten. En bomen tot bruggen naar het gelukkige St. Elders. Op zoek naar de plek waar het leven klopt en waar het niet veranderd. In de verte zien we het landschap bewerkt tot mijnen en groeven en de bossen branden. Geen overvloed, maar bewustzijn van schaarste, hoe gaan wij ons eigendom behouden?
Voor zij die moe worden van plastic ijdelheid, voor allen die ziek zijn van het schuimrubberleven, of een wereld voor hen die geborgenheid en stabiliteit zoeken. Wees welkom in het Schone.
Vanuit de hoge wachterstoren, kijken de architecten naar het Schone land, en denken na over de juiste verdeling. In plaats van lijnen om landen te verbinden, trekken zij trekken lijnen om het land te beschermen. De strepen op de plattegrond zijn muren in plaats van bruggen. Hoe hoog moet de schutting worden? Gelijk aan elkaar, maar tegen de rest. En goed georganiseerd. Wat wordt de blueprint van ons leven, van de routines en tradities? En hoe zorgen we - tot het einde der tijden - dat het leven goed is en goed blijft.
Het lijkt een onmogelijke opgave, inzicht krijgen in de eindeloos complexe en dynamische cultuur die wij de moderniteit noemen. En wanneer we het eens proberen te worden over het antwoord op de vraag waar we naar toe moeten gaan, staan alle kanten, van Schoon en Subliem, ineens lijnrecht tegenover elkaar. Door de goden van vooruitgang is ons wederom een Babylonische verwarring van spraak opgelegd. Waardoor we elkaar niet meer verstaan. Soms lijkt het haast alsof we zijn vergeten dat we allen reageren op hetzelfde systeem. Maar zolang we blijven wijzen en eigenwijs blijven – groeit de instabiele toren van het hedendaagse Babel rustig door.
Eerder te zien
-
29th of March - 31st of August 2025
Kunstmuseum Den Haag
Group exhibition: New New Babylon - Visions of Another Tomorrow
On display: The Babylonian Tower of Modernity -
28th - 30th of November 2018
World Architecture Festival.
Exhibition The Babylonian Tower of Modernity
-
October - November 2018
Sir John SOANE's Museum, London.
Group exhibition