ⓘ
Elio, of het huis van tijd en ruimte
- Jaar
- Rotterdam, 2017
- Techniek
- Rotring pen op museumkarton
- Afmeting
- 70 x 50 cm
- Samenwerking
- Samenwerking Davide Perrotoni en Carlijn Kingma
- Nu te zien
- Binnenkort
- Museumedities
- Beschikbaar als gelimiteerde giclée-editie. Bekijk in de shop
Time present and time past
Are both perhaps present in time future And time future contained in time past.
If all time is eternally present
All time is unredeemable.
What might have been is an abstraction
Remaining a perpetual possibility
Only in a world of speculation.
What might have been and what has been
Point to one end, which is always present.
Footfalls echo in the memory
Down the passage which we did not take
Towards the door we never opened
Into the rose-garden.
My words echo
Thus,in your mind.
But to what purpose
Disturbing the dust on a bowl of rose-leaves
I do not know.
Other echoes
Inhabit the garden. Shall we follow?
T. S. Eliot, Burnt Norton
Elio was een man gemaakt van tijd en ruimte, dat is licht, zoals iedereen weet. Hij woonde alleen in een rond huis, hij had een kamer voor elke dag van het jaar, elk met een ochtenddeur om 's ochtends binnen te komen en een avonddeur om zich 's avonds terug te trekken.
Elio leefde de tijd door haar te bewonen; of misschien was het zijn huis dat de tijd was, en door het te bewonen kreeg de tijd een leven. Hij was niet eenzaam, want elke deur had ontelbare vensters, uitkijkend op werelden waarvan hij de verhalen kende en waarvan de geschiedenissen op de gangen van zijn huis stonden gemarkeerd.
Men zou kunnen denken dat Elio in een uurwerk woonde, of misschien een kalender; een instrument dat de tijd meet. Maar dat is maar ten dele waar. Het is een benadering, omdat mensen moeten economiseren, dat wil zeggen reduceren, om zich te kunnen verhouden. Ze noemen Elio bij vele namen, of ze hem nu kennen of niet, hij die door zijn ronde paleis dwaalt, waar er een kamer is voor elke dag en de tijd nooit voorbijgaat.
Het huis van Elio is, zoals alle dingen maar meer nog, tegelijk één en veel dingen. Het is een stip en een oneindige ruimte, een slang die in haar eigen staart bijt en een paleis van gangen en trappen. Zijn de treden en tegels misschien de schubben van de staart van de slang?... Misschien. [1]
Heeft die stip vele stippen in zich, elk een kamer met meer stippen, elk een venster, uitkijkend over dagen, of misschien eeuwen... Misschien.
We kunnen alleen zien wat Elio toont, de ene keer een heldere bol licht, de andere keer een wazig gebrek aan licht; projecteert hij het of absorbeert hij het? Misschien beide, misschien hebben we het over iets dat niet gezegd kan worden, misschien niet met onze taal... Misschien.
Toch loopt Elio door zijn huis, we weten dat hij er is. We weten dat hij door marmeren gangen loopt met deuren verguld met brons en goud, we zien zijn licht doorschijnen tussen de kariatiden, schaduwen werpend van vergeten goden op verlaten pilaren, opdat de filosoof ze kan horen zingen.[2] Hetzelfde licht, of is het dat wel?, kleurt altaren van veelzijdig licht die ooit een verhaal vertelden zo belangrijk als het licht zelf; nu weerkaatst het over gespiegelde torens en de karkassen van metalen insecten, mierengrote passanten verblindend.
Is het hetzelfde licht dat schaduwen werpt in de grot van een filosoof en dat een glazen kubus in een Amerikaanse tuin doordringt? Is het Elio in zijn huis met vele kamers, of zijn het vele Elio's in één bol? Wat zijn wij anders dan elke dag dezelfde andere persoon, onder een licht dat komt van een steeds veranderende plek, vastgezet aan de hemel?
Misschien is het slechts een kwestie van schaal in tijd en ruimte, dat is in licht... Misschien.
Wat betekenen deze gedachten voor Elio, die boven en voorbij ons zweeft in zijn huis met een kamer voor elke dag, gangen van jaren en trappen van eeuwen? Zoals de dichter regeert hij over de oneindigheid in een notendop[3], voor hem is er geen verschil tussen een sterrenstelsel en een zandkorrel[4], tussen hemel en geest.[5] Elke noot een sterrenstelsel van leven, elk sterrenstelsel een diamant aan de kroonluchter van zijn huis, gemaakt van tijd en ruimte, dat is licht.
Hij ziet ze allemaal, hij ziet ze afzonderlijk en tegelijk samen, want zijn zien is niet zoals het onze; zijn blik is wat het ons mogelijk maakt te zien. Hij ordent ze en houdt ze bijeen, maar oh, het is dicht, zo dicht en moeilijk en pijnlijk, om om te gaan met alles wat was, is en zal zijn; om tijd en ruimte te zijn, dat is licht.
Zijn gangen druipen van het bloed uit de staart van de slang, de voegen van de vloer kraken en gillen; sommige kreunen eeuwenlang, sommige barsten uit het niets met atomaire snelheid. Maar er is een plek, binnen in Elio's huis, waar er geen pijn is, geen tijd noch ruimte, dat is geen licht. Het is de plek waar al zijn gangen naartoe leiden; de trappen klimmen omhoog en erin. Het is een plek waar het huis vandaan gaat en naartoe leidt; hij trekt en trilt, de lucht van Elio's paleis elektrificerend en de schubben van de slang doen tintelen. Wat is het? Erin of eruit? Oorzaak of gevolg? Komt het licht daarvandaan of gaat het daarheen? Elio weet het niet, hij loopt eromheen, een fluctuerende dans tussen dichtbij en veraf, net als de andere kleinere paleizen die hij vanuit zijn vele vensters om zich heen ziet dansen.
Soms voelt Elio de neiging om erin te stappen, maar zou hij er ooit weer uit kunnen? Heeft het überhaupt wel een in en een uit?
Soms voelt hij alsof zijn cirkelvormige omwentelingen rond het paleis een ontsnapping zijn aan dat centrum, alsof hij zo lang op de vlucht is geweest dat hij het vergeten is.
Soms voelt hij enkel de aanwezigheid ervan, noch aantrekkend noch afstotend; op die dagen is Elio helderder en zuiverder, men zegt dat je het kunt voelen wanneer Elio stil is langs zijn gangen.
Naartoe, weg, of, misschien, in balans? Elio weet het niet, en hoe zouden wij het kunnen weten; hij loopt door zijn hallen, waar ze ook naartoe gaan. Waarom zouden ze ook ergens naartoe moeten gaan? Heeft hij niet oneindig veel kamers, één voor elke voorbije, huidige en toekomstige dag?
Toch moet er een weg zijn, een richting, een orde in de kamers, een begin van de cirkel, een boven- en onderkant van de bol. Waarom zou hij anders in dit huis wonen, waarom heeft hij anders zoveel kamers en gangen, waarom ze allemaal belopen? Misschien is hij er echter gewoon om te lopen, om te zien door die vele vensters, om die vele vloeren, muren en plafonds te voelen; misschien is hij er gewoon om zijn huis te leven... Misschien.
Misschien verlaat hij op een dag dit huis waar hij nooit kan rusten, of misschien loopt hij ook die kamer binnen waar, daarvan is hij zeker, rust moet zijn. Rust, ledigheid, slaap; een niets vol van alles, een licht zo helder dat het verblindende duisternis is.
De laatste tijd lijkt hij steeds vaker in dezelfde kamers te belanden. Hij kent ze allemaal natuurlijk, hoewel ze oneindig zijn, want hij is de reden dat ze er zijn, en omgekeerd. Misschien kan hij sommige niet meer vinden omdat zijn wandeling is veranderd, is zijn baan misschien gekanteld? Dat gebeurt pas na vele trappen en nog veel meer gangen. Nee, dit lijkt anders. Hij had het mis, de kamers zijn er nog allemaal, maar dichterbij, of misschien kleiner; er is niets veranderd, maar iets moet wel zijn veranderd.
Het huis echter kan niet zijn veranderd, hoe kan de tijd veranderen? Hoe kan de ruimte hetzelfde blijven en tegelijk kleiner zijn? Misschien is hij het, hij moet het zijn... Misschien.
Elio heeft te veel nagedacht over deze innerlijke kamer, zijn aanwezigheid verschuift subtiel naar binnen. De kamers zijn kleiner, de gangen korter, de vensters zo smal als de spleten van een bunker. Hij herinnert zich nu een heel vreemde notie, een die botst met zijn paleis en heel zijn wezen; toch voelt het op een of andere manier goed bij zijn paleis, dat zo vreemd verandert. Kan dezelfde lengte van tijd verschillende lengtes hebben? Zou het kunnen dat zijn kamers, zonder te veranderen, voor hem zijn veranderd?
Uit deze waanzinnige en onlogische speculaties, een lengte die verschillende lengtes omvat?!, ontstaat een nog onaanvaardbaardere. Is het mogelijk dat het echte huis, de cel van zijn tempel, die innerlijke kamer is, en zijn paleis slechts de poreuze muren die haar omringen en beschermen? Is het mogelijk dat hij al die tijd niet in de notendop van de dichter heeft geleefd, maar op de ruwe schil ervan, hersenachtig en oneindig complex, maar toch, slechts een schil?
Hij loopt nog steeds door zijn paleis, piekerend over deze ongemakkelijke gedachten, maar het lijkt hem dat het paleis steeds kleiner wordt. De spleten van de vensters zijn nu speldenprikken in een web van gangen en trappen, waarvan de lappendeken van bestratingen het laatste teken is van de vele kamers die zijn weelderige paleis vormden. Is het misschien dat zijn geest te dicht bij het verboden centrum van zijn paleis is om goed door zijn kamers te lopen, om er goed over na te denken en ze dus te zien, te leven, te maken...?
Misschien, maar de kamer is er nog steeds. Soms voelt het alsof het hele paleis en Elio zelf eruit voortkomen. Op andere momenten, wat voor Elio natuurlijk hetzelfde moment betekent, voelt het alsof elk stukje steen, glas, staal, hout, been en elk materiaal waarvan zijn paleis en hijzelf gemaakt zijn, naar het centrum wordt getrokken, elk atoom vastgehaakt door een onzichtbare kracht die dreigt de moleculen uiteen te trekken als ze niet toegeven aan haar onweerstaanbare roep.
Hij kan zijn slagtanden voelen scheuren in zijn staart, trekkend en zich vastbijtend. Bloed vloeit, kleverig en traag, door de gangen en de trappen af; rond de innerlijke kamer stijgt een karmozijnrode plas op en stolt tegen de muren.
Dit is misschien wel de eigenaardigheid van tijd: vanuit Elio's paleis lijkt de vaste beweging van tijd, als een snel draaiend wiel, stil te staan.
Er is een kamer in het midden van dit wiel, een vast draaipunt van een eeuwig evenwicht. In zijn huis luisterde Elio vroeger naar het geluid van de tijd, de hemelsferen die zich in het niets bewegen langs hun elliptische dans; atomen en elektronen die elkaar het hof maken; en de ritmische dreun van de kwantumsprongen. Alle geluiden van de vele wijzerplaten van het universele uurwerk.
Als een vuurtoren voor de terugtrekkende oceaan van tijd, leefde Elio in zijn huis totdat alle kamers er één werden, totdat de deuren van de dageraad en die van de schemering geen ingang en uitgang meer waren, maar de drempel van dezelfde ruimte.
Elio leefde in zijn ronde huis totdat de majestueuze bol een stip werd. En Elio was verdwenen; net als het licht, dat is tijd en ruimte.
Iemand zegt dat als je begint te tellen, of een goed gemeten gedicht opzegt terwijl je naar de hemel kijkt, er punten beginnen te verschijnen, alsof ze wensen naar de vastheid die ze ooit verloren, om het idee vorm te geven en om Elio weer te laten leven in dat huis met een kamer voor elke dag, gemaakt van tijd en ruimte.
Zij die deze verhalen nog vertellen, kijken naar de hemel op zoek naar Elio, de bewaker van tijd en ruimte. Maar zelfs een kind weet dat als je te lang naar de zon kijkt, er ergens een punt verschijnt, begint te zwellen, en te pulseren...
NOTEN
[1] Zie Ouroboros https://en.wikipedia.org/wiki/Ouroboros - "The ouroboros or oroboros is an ancient symbol depicting a serpent or dragon eating its own tail. The ouroboros often symbolizes self-reflexivity, introspection, or cyclicality, especially in the sense of something constantly re-creating itself, the eternal return, and other things such as the phoenix which operate in cycles that begin anew as soon as they end. It can also represent the idea of primordial unity related to something existing in or persisting from the beginning with such force or qualities it cannot be extinguished."
[2] "Only three columns are left standing that still speak of the temple of zeus that once was: in the breadth of the landscape they are like three strings of an invisible lyre on which perhaps the winds play songs of mourning, inaudible to mortals - echoes of the flight of the gods." M. Heidegger, Sojourns
[3] "O God, I could be bounded in a nutshell and count myself a king of infinite space, were it not that I have bad dreams." W. Shakespeare, Hamlet
[4] "To see a World in a Grain of Sand / And a Heaven in a Wild Flower / Hold Infinity in the palm of your hand / And Eternity in an hour..." W. Blake, Auguries of Innocence
[5] "Ah, not to be cut off, / not through the slightest partition / shut off from the law of the stars. / The inner - what is it? / if not intensified sky, / hurled through with birds and deep / with the winds of homecoming." R.M. Rilke