De agora van democratisch geld
Rest in stukken, ter ere van de ontbinding van de macht van het bedrijfsleven
- Jaar
- 2023
- Techniek
- Rotring pen op museumpapier
- Afmeting
- 76 x 56 cm
- Samenwerking
- In samenwerking met econoom en politicus Yanis Varoufakis. Een productie van cartograaf Carlijn Kingma in samenwerking met onderzoeksjournalist Thomas Bollen en onderzoeker Martijn Jeroen van der Linden
- Nu te zien
- Binnenkort
- Museumedities
- Beschikbaar als gelimiteerde giclée-editie. Bekijk in de shop
Welkom op de Agora van Democratisch Geld. Mijn naam is Costa, ik was nog een kind toen de revolutie uitbrak, maar mijn vader en moeder hebben me er alles over verteld. Zij waren vroeger zogenaamde corporate management consultants. Nadat corporate management overbodig werd, verloren zij hun baan. Het kostte ze even om over de gêne heen te komen, maar uiteindelijk keken ze terug op hun jongere zelf en moesten lachen om hoe serieus ze hun onzinbaantjes namen. Mijn moeder leerde me hoe mensen vroeger "economische groei" verwarden met "het bouwen van een zinvolle economie" — twee heel verschillende dingen. Volg mij en ik laat je onze nieuwe wereld zien, waarin de macht van het bedrijfsleven over de democratie eindelijk ten einde is gekomen.
There Is No Alternative
Mensen in de oude wereld wisten het: aandeelhouderskapitalisme leidde tot groeiende ongelijkheid en berokkende onze natuurlijke omgeving zware schade. En het was geen geheim dat het economische systeem gevoelig was voor financiële instabiliteit en terugkerende crises. Toch mislukten alle pogingen om het systeem te veranderen, door dat mantra dat in de hoofden van mensen bleef hangen: There Is No Alternative, of TINA, een uitdrukking bedacht in de jaren tachtig door de Britse premier Margaret Thatcher. Lange tijd waren mensen ervan overtuigd dat aandeelhouderskapitalisme de enige optie was, afgezien van het troosteloze Sovjetcommunisme. Zo zagen ook mijn ouders de wereld. En tussen die twee is de keuze makkelijk. Onder het kapitalisme heeft tenminste iedereen een kans om zijn lot te verbeteren door op een dag zelf aandeelhouder te worden.
Rest in stukken
We staan nu boven op een van de meest populaire bezienswaardigheden van het continent — de ruïnes van de megabanken. Rondleidingen vertrekken hier twee keer per dag. Je kunt er ook voor kiezen om vrij rond te dwalen over het kerkhof van de megabedrijven. Een plaquette voorop luidt: "Rest in stukken. Ter ere van de ontbinding van de macht van het bedrijfsleven".
De ruïnes vertellen het opmerkelijke verhaal van hoe de megabanken vroeger opereerden. Ze staken aanzienlijk talent en energie in het bedenken van ingewikkelde transacties om zowel aandelenkoersen als schuldniveaus op te stuwen. Deze financiële engineering voedde de gekte aan fusies en overnames die steeds grotere bedrijven creëerde, en uiteindelijk rijkdom en macht concentreerde in handen van weinigen.
Lange tijd slikten mensen het evangelie van de schaalvoordelen. De generatie van mijn ouders geloofde dat bedrijven groot moesten zijn om efficiënt te zijn — hoe groter, hoe beter. We weten nu dat het allemaal een mythe was. De vermeende productiviteit van megabedrijven was in werkelijkheid een dekmantel — om concurrentie te doden, toetredingsdrempels op te werpen, belasting te ontwijken en, vooral, de winst voor aandeelhouders te maximaliseren.
Van TINA naar TATIANA
De Ultieme Financiële Crisis markeerde het keerpunt. Twijfelachtige financiële producten en dubieuze leningen waren jarenlang buiten de balansen van de grote banken gehouden. Dankzij publieke subsidies, en doordat centrale banken een oogje toeknepen, groeide de zeepbel steeds verder. Maar uiteindelijk werden de gaten in de boeken zichtbaar. De crisis die volgde was verwoestend voor gewone mensen, en velen begonnen de dingen anders te zien. Het doodlopende mantra van TINA werd TATIANA: That Amazingly There Is An Alternative.
Deze nieuwe manier van denken ontstak de opstand voor economische verandering die we nog elk jaar herdenken op onze grootste feestdag. Er worden vieringen gehouden op het Revolutieplein, waar beelden van de revolutionaire helden uitkijken over de feestvierders. Het boek Another Now van de Griekse econoom Yanis Varoufakis, dat de opstand beschrijft, blijft een bestseller. Het is te vinden in de geschiedenisafdeling van elke openbare bibliotheek.
Een levende democratie
Ons volk heeft bereikt wat lang onmogelijk werd geacht: macht en kapitaal zijn nu volledig verspreid en gedemocratiseerd. Burgerschap wordt vandaag de dag niet langer gereduceerd tot eens in de vier jaar een stem uitbrengen, "kiezend" tussen kandidaten die vrijwel allemaal uit de bovenklasse komen en aan dezelfde elite-instellingen zijn geschoold, en enkel te onderscheiden zijn aan de kleur van hun partijlogo. In plaats daarvan worden beslissingen nu genomen via directe democratie.
In een democratie leven betekent weer iets. Mensen hebben een actieve rol in bestuur en publieke instellingen, en nemen deel aan burgerraden en jury's die door loting worden samengesteld. Ik heb sinds mijn achttiende aan twee raden deelgenomen. Eén over volkshuisvesting en één over hoe we de hazelworm in ons plaatselijke bos kunnen behouden. In het begin wist ik niet wat me te wachten stond, maar het bleek interessant te zijn. Het voelde heel zinvol om betrokken te zijn bij publieke besluitvorming.
Het aquaduct van publiek geld
Ooit onderworpen aan de grillen van megabanken, is het geldstelsel van vandaag volledig gedemocratiseerd en wordt geld behandeld als een kostbaar gemeenschappelijk goed. Het geldstelsel is ontworpen als een publiek aquaduct, volledig transparant en bestuurd door gedecentraliseerde commissies. Boven de ingang van de Monetaire Autoriteit staat een inscriptie: "Pas op voor macht, want zij doet met de ethiek wat water doet met zout." Diverse burgerraden beheren het geld dat door de samenleving stroomt, en sturen het naar waar het het hardst nodig is. De raden beoordelen hoe investeringen bijdragen aan de samenleving, en baseren hun beslissingen op de waarde van een project voor de gemeenschap, in plaats van op de kredietwaardigheid van de aanvrager. Mensen kunnen hun eigen spaargeld op een vergelijkbare, gemeenschapsgerichte manier investeren, door hun geld uit te lenen in ruil voor een deel van de winst. Dit geeft hen echter geen eigendoms- of stemrecht. Die rechten blijven bij elke individuele werknemer en kunnen niet worden gekocht of verkocht.
Publiek dividend en belasting
Het belastingstelsel is sterk vereenvoudigd: we hebben een vennootschapsbelasting en een grondbelasting. Belastingdeals en vrijstellingen zijn niet langer toegestaan, om een einde te maken aan de ooit zo gangbare praktijk van belastingontwijking door de superrijken. We kijken nu met verbijstering terug op de vroegere onbalans tussen belasting op arbeid enerzijds en op vermogen en kapitaal anderzijds. Ik begrijp nog steeds niet waarom mensen die zoveel van hun tijd en moeite in de economie staken, accepteerden dat zij ook nog hogere belasting betaalden dan degenen die niets anders deden dan bezit hebben?
In plaats van bij pensionering een uitkering te ontvangen, krijgt nu iedereen een trustfonds zodra ze achttien worden. Zo delen we allemaal mee in het publieke dividend op het kapitaal van de samenleving. Dit systeem elimineert grotendeels de oude praktijk van een heel leven geld rondpompen op zoek naar numerieke winst, die vaak geen enkel verband hield met tastbare voordelen voor de samenleving.
Het moderne bedrijf
Verspreid over het continent zien we overal kleine en middelgrote bedrijven, volledig in eigendom van hun werknemers. En alle werknemers hebben een gelijke stem: één mens, één aandeel, één stem. Aandelen kunnen niet worden verhandeld, net zoals jouw stemrecht alleen van jou is. We hebben iets bereikt dat in de oude wereld ondenkbaar was: aandelenmarkten zijn uitgestorven, terwijl de economie floreert en stabieler is dan ooit.
Bedrijven hebben tegenwoordig een platte organisatiestructuur, waarbij het principe van één werknemer, één aandeel, één stem ervoor zorgt dat Big Business voorgoed verdwenen is. Werknemers ontdekten dat ze een bedrijf van meer dan vijfhonderd mensen niet eerlijk konden runnen, en kozen ervoor grotere organisaties op te splitsen in kleinere, beter behapbare eenheden. Meedogenloze tactieken en vijandige overnames werden al snel overschaduwd door gezonde concurrentie en vriendschappelijke samenwerking tussen deze kleinere bedrijven, wat zorgde voor prettiger werk — en betere resultaten.
Tijdens haar archeologisch onderzoek naar bedrijfsstructuren in de 21e eeuw vond de Burgerraad bewijs van een functie — nu verouderd — die ooit behoorlijk populair was. De functie heette "manager". Archieven laten zien dat deze managers hoge salarissen incasseerden voor een baan die vooral leek te bestaan uit socialiseren met andere managers — in skyboxen, bestuurskamers en op exclusieve lunches — terwijl de rest van de werknemers lange dagen maakte om de daadwerkelijke waarde te creëren. Mensen kijken vandaag de dag natuurlijk met verbijstering terug op dit niveau van nietsdoen en oneerlijke beloning. En met dankbaarheid dat beloning tegenwoordig democratisch wordt bepaald. Elke werknemer krijgt een basissalaris, plus een bonus die van persoon tot persoon verschilt. Deze bonussen worden collectief vastgesteld, waarbij iedereen een vast aantal waarderingspunten heeft om te verdelen onder collega's (maar niet zichzelf), zoals het puntensysteem van het vroegere Eurovisie Songfestival.
Pas op voor lange vergaderingen
Als je de agora bezoekt, pas dan op voor lange vergaderingen. Hoewel iedereen leert hoe je een vergadering voorzit en discussies bij het onderwerp houdt, brengt elke plek zonder hiërarchie het risico van eindeloos debat met zich mee. Naarmate de samenleving egalitairder werd, hadden steeds meer mensen tijd om te lezen en zichzelf te ontwikkelen. Die oude academische gewoonte om je buurman te imponeren door uitvoerig te citeren uit de filosofische klassiekers, is een algemene karaktertrek geworden. Ik moet toegeven: soms ben ik ook een beetje een aansteller, wat voor problematische vertraging in het besluitvormingsproces zorgt.
Het Revolutieplein
Hoe zijn we hier gekomen? Wel, de beelden op het Revolutieplein herinneren ons aan de dappere actiegroepen die de weg baanden naar onze nieuwe wereld. Ik weet niet hoeveel bankreddingen het heeft gekost, maar die laatste was er gewoon één te veel. De ongelijkheid had een punt bereikt waarop 10 mannen ongeveer 50 procent van ons totale vermogen bezaten, en één voor één sloegen de inwoners de weg van opstand in. Een van de actiegroepen dwong overheden strenge grenzen aan vervuilende stoffen in te voeren en de nettokoolstofdoelen naar nul te brengen. Een andere overtuigde mensen om te stoppen met het afbetalen van hun hypotheek en pensioenbetalingen achter te houden. Eenmaal begonnen, was de beweging niet meer te stoppen. Pensioenfondsen werden gedwongen te desinvesteren en het particuliere bankwezen stortte in. De gevestigde machtsstructuur werd omvergeworpen.
Centrale banken hadden geen andere keuze dan in het gat te springen en burgers van bankrekeningen te voorzien. Na meer dan drie eeuwen werden ze eindelijk een bank voor iedereen in plaats van de exclusieve ledenclub voor banken.
Het Grote Biodiversiteitspark
Aan de rand van de Agora kun je de overblijfselen bezoeken van de financiële markten, afgebroken tijdens de revolutie. Het aandeelhouderskapitalisme heeft onze natuurlijke leefomgeving volledig ondergewaardeerd en onnoemelijke schade aangericht, maar de natuur heeft een opmerkelijk herstelvermogen getoond. De vegetatie floreert weer, en neemt de oude effectenbeurzen en geldmarkten over. Omdat de financiële markten vaak overstroomden door overtollige liquiditeit van banken en centrale banken, is de grond daar zo vruchtbaar dat het gebied barst van de biodiversiteit en weelderige nieuwe groei. Het is mijn favoriete bestemming voor een luie zondagmiddagwandeling.